O Xubileo Penitencial do Voto a Santa Trega recuperou o seu carácter mixto
• A histórica celebración, con 671 anos de tradición, terá lugar este sábado, 29 de agosto, coa participación de mulleres e homes das sete parroquias de A Guarda e O Rosal
Persoas devotas de Santa Trega, no interior da ermida dedicada a súa advocación
Foto: Infogauda
Ricardo Rodríguez Vicente/A Guarda
Despois de moitos anos sen poder participar, as mulleres volveron participar en 2024 e en 2025, no Xubileo Penitencial do Voto a Santa Trega. A recuperación da participación feminina permitiu poñer fin a unha exclusión que, á luz da tradición e do carácter da celebración, nunca debería terse producido.
A iniciativa partiu do daquela presidente da Irmandade do Clamor e, nese momento, párroco de Santa María de A Guarda, Juan José González Estévez. A decisión permitiu recuperar o carácter mixto do Xubileo e situar novamente mulleres e homes en condicións de igualdade nesta antiga tradición relixiosa.
A experiencia tivo continuidade. Un devoto de Santa Trega, coñecedor directo da celebración, resumía así o cambio producido: «Que o Xubileo Penitencial do Voto a Santa Trega sexa mixto motivou que en 2024 e tamén en 2025 a ermida estivese chea de persoas. Senón seríamos tan só un grupo pequeno de homes, que por razóns de idade, cada vez somos menos. Non hai relevo».
Unha Irmandade con máis de oito séculos de historia
A Irmandade do Clamor, formalmente establecida no ano 1140, conta con máis de oito séculos de historia. As súas constitucións foron aprobadas nese mesmo ano polo bispo de Tui, D. Paio Menéndez.
Ao longo do ano, a Irmandade organiza na ermida de Santa Trega catro celebracións principais: o Luns de Pentecostés, dedicado ao Espírito Santo e á Virxe do Mar; o Xubileo Penitencial do Voto a Santa Trega; a festividade de Santa Trega, o 23 de setembro; e a de San Estevo, o 26 de decembro.
Entre todas elas, o Voto a Santa Trega ocupa un lugar especialmente destacado pola súa antigüidade e polo seu significado. A tradición remóntase a 1355, ano que o Chronicon Conimbricense, manuscrito relacionado co mosteiro de Santa Cruz de Coimbra, describe coa expresión «este foi o anno mais seco que os homens viron».
A tradición vincula o Voto cunha prolongada seca que afectou o Baixo Miño durante sete anos e que veu acompañada de epidemias, miseria e desolación. A escaseza de auga chegou a tal extremo que, segundo a documentación conservada no libro de San Isidoro, de Caminha, a auga tivo que ser racionada.
Foi neste contexto no que, segundo a tradición, a aparición de Santa Trega e as posteriores rogativas e actos de penitencia deron orixe ao Voto que aínda hoxe se conmemora.
A procesión partirá ás 20:00 horas do Cancelón
O sábado, 29 de agosto, as sete parroquias do arciprestado de A Guarda volverán participar conxuntamente nesta celebración: Santa María de A Guarda, San Lourenzo de Salcidos, A Visitación de Camposancos, Santa Mariña do Rosal, San Miguel de Tabagón, San Xoán de Tabagón e San Bartolomeu das Eiras.
Os actos comezarán ás 20:00 horas, cando mulleres e homes, precedidos pola cruz procesional, saian do parque do Cancelón, no Montiño, en dirección ao Pico de San Francisco, un dos cumes do monte Santa Trega.
A subida terá carácter penitencial. Ao longo do percorrido rezarase o santo rosario e o vía crucis meditado, ata chegar ao santuario dedicado á santa, discípula de San Paulo e considerada primeira mártir do cristianismo.
Á entrada no adro da ermida, a imaxe de Santa Trega será portada polos participantes mentres se entoan as ladaíñas do Clamor. A continuación terá lugar a celebración eucarística, presidida polo actual responsable da Irmandade do Clamor. Finalizada a misa, procederase, en latín, á tradicional bendición do pan.
A reliquia de Santa Trega, un dos momentos centrais
Outro dos momentos singulares da celebración será o canto do Veni Creator Spiritus, himno cristián dedicado ao Espírito Santo e tradicionalmente atribuído a san Rábano Mauro, monxe e estudoso do século IX. Seguirán a súa oración e a Ladaíña de Todos os Santos, na que se invoca tamén a Santa Trega: «Santa Trega, rogai a Deus por nós».
Durante os actos daranse a coñecer tamén o novo presidente e o capelán da Misa da Alba.
Posteriormente, o presidente da Irmandade do Clamor mostrará aos asistentes o relicario de Santa Trega, que conserva unha reliquia da santa. A peza foi concedida polo arcebispo de Tarragona, o 1 de agosto de 1950, ao bispo da diocese de Tui-Vigo, frei José López Ortiz, quen a entregou o 31 de agosto dese ano a Agustín Nandín Lomba, sacerdote de A Guarda e prior da Irmandade do Clamor.
A celebración concluirá coa repartición dos pans entre os participantes, previsiblemente arredor das 23:00 horas.
Unha tradición que mira cara ao futuro
O Xubileo Penitencial do Voto a Santa Trega chega así a unha nova edición mantendo vivo un rito nacido no século XIV e recuperando, ao mesmo tempo, unha participación aberta a mulleres e homes.
A incorporación das mulleres non só supón a reparación dunha exclusión histórica, senón tamén unha oportunidade para garantir a continuidade dunha tradición que, como advertía un dos seus devotos, precisa de relevo xeracional.
Sete parroquias, centos de anos de historia e unha mesma devoción volverán atoparse este sábado no monte Santa Trega para renovar un voto nacido nun tempo de seca, enfermidade e necesidade e que, máis de seis séculos despois, continúa formando parte da memoria relixiosa e cultural do Baixo Miño.