A serenidade das formas de Antúnez Pousa
• Dezaoito esculturas de diferentes épocas e materiais permiten descubrir na Casa da Cultura de Tomiño o universo creativo dun artista que soubo atopar na depuración da materia a súa propia linguaxe expresiva.
Ricardo Rodríguez Vicente
Hai exposicións que invitan a percorrer as obras e outras que, ademais, convidan a deterse, observar e deixar que as formas falen. «Antúnez. Materia, forma e territorio», que pode visitarse na Casa da Cultura de Tomiño, pertence a esta segunda categoría. A súa contemplación transmite unha sensación de serenidade, unha calma que parece emerxer das propias esculturas e da maneira na que o artista soubo traballar a materia.
A mostra reúne dezaoito pezas de pequeno e mediano formato, realizadas en diferentes momentos da traxectoria de José Antúnez Pousa, escultor nacido en Estás, con fogar e obradoiro en Tomiño. Granito, mármore e resina son algúns dos materiais empregados nun percorrido que permite achegarse ás diferentes etapas da súa creación e descubrir a evolución dunha linguaxe escultórica moi persoal.
Unha das características que máis chama a atención é a capacidade do artista para prescindir do accesorio e concentrarse no intrínseco. Antúnez busca a esencia das formas, depura os volumes e traballa as oquedades como elementos fundamentais da composición. O resultado son pezas nas que o cheo e o baleiro dialogan, xerando delicados equilibrios e unha tensión expresiva que non precisa de artificios.
As fontes de inspiración son diversas. Algunhas esculturas parecen nacer dunha interpretación antropomórfica, na que o corpo humano se transforma e se sintetiza ata converterse nunha estrutura esencial. Noutras recoñécense referencias ictiolóxicas, evocacións do mundo dos peixes e das súas formas orgánicas, que se traducen en volumes estilizados e suxestivos.
Tamén hai espazo para o movemento e a acción. Algunhas pezas recollen instantes de tensión propios da práctica deportiva, momentos nos que o corpo parece concentrar toda a súa enerxía nun xesto, nun impulso ou nun equilibrio inestable. Son propostas nas que a escultura abandona a aparente quietude para suxerir dinamismo, esforzo e intensidade.
E, porén, mesmo nestas obras nas que aflora a tensión, permanece esa impresión xeral de serenidade que envolve o conxunto da exposición. Quizais porque Antúnez non pretendeu reproducir literalmente a realidade, senón interpretala, reducila ao esencial e atopar na materia a forma máis precisa de expresar unha idea.
O percorrido permite tamén descubrir un aspecto especialmente significativo da súa traxectoria: a súa perseveranza creadora. Algunhas das obras expostas foron realizadas no último tramo da súa vida, cando a saúde xa non lle acompañaba. Aínda así, o escultor non deixou de traballar. Continuou entregado á súa actividade artística ata o último momento, mantendo viva esa necesidade de experimentar, investigar e dialogar coa materia que marcou toda a súa existencia.
Hai algo especialmente emotivo nesa continuidade. A creación non era para Antúnez un exercicio ocasional, senón unha maneira de entender e habitar o mundo. Unha vocación que permaneceu por riba das dificultades físicas e que deixou como legado unha obra na que se recoñece a súa personalidade e a súa particular sensibilidade artística.
Comisariada pola escultora Liliya Pobornikova, «Antúnez. Materia, forma e territorio» é tamén unha invitación a mirar con outros ollos a tradición escultórica e canteira do Baixo Miño. Antúnez, que coñecía a pedra desde a proximidade do oficio, soubo superar os límites da tradición para construír unha linguaxe propia, na que a materia se converte en expresión, pensamento e emoción.
A exposición ten, ademais, un significado especial para Tomiño, non só polo recoñecemento a un dos seus creadores, senón tamén por coincidir coa recuperación da actividade cultural do antigo cine, agora Casa da Cultura. Un espazo que volve abrirse á cidadanía e á creación artística, acollendo a obra dun home profundamente ligado a esta terra.
Dezaoito esculturas que falan de corpos, de formas mariñas, de movemento e de equilibrio. Dezaoito maneiras de explorar a materia e de descubrir que, ás veces, a forza expresiva dunha obra non reside no que mostra, senón no que suxire.
Porque esa é, probablemente, unha das grandes virtudes da escultura de Antúnez Pousa: conseguir que a pedra, mesmo na súa aparente dureza, transmita serenidade, delicadeza e emoción.
