A nova campaña de escavacións no castro do Pico da Bandeira avanza con importantes achados
• A intervención, promovida pola Comunidade de Montes de Salcidos, céntrase nunha gran estrutura habitacional na que apareceron fragmentos de ánforas, amarradoiros, unha pedra con inscultura e un fermoso trisquel
Vista da zona de intervención arqueolóxica no castro do Pîco da Bandeira (Salcidos)
Fotos: Árbore Arqueoloxía e Restauración, S. Cooperativa Galega
Ricardo Rodríguez Vicente/Salcidos
O castro do Pico da Bandeira, situado no monte Torroso, no territorio pertencente á Comunidade de Montes Veciñais en Man Común de Salcidos, está a ofrecer novos e interesantes resultados na segunda fase da campaña de escavacións arqueolóxicas iniciada en 2025. Os traballos, promovidos pola propia Comunidade de Montes e desenvolvidos por persoal especializado de Árbore Arqueoloxía e Restauración, S. Cooperativa Galega, están a permitir avanzar no coñecemento dun xacemento que garda baixo a terra importantes testemuñas do pasado.
A nova intervención está a resultar especialmente prometedora. Segundo a información facilitada a este cronista por Manuel Benito Lomba Portela, secretario da xunta reitora da Comunidade de Montes de Salcidos, o equipo de arqueólogos traballa actualmente nun sector do castro no que está a quedar ao descuberto unha construción de grandes dimensións, aparentemente correspondente a unha cabana, situada a continuación da área investigada na campaña anterior.
Os resultados que van aparecendo confirman o interese de continuar investigando este espazo arqueolóxico, no que cada nova remoción controlada da terra pode achegar información fundamental para interpretar as formas de vida das comunidades que habitaron o lugar.
Unha gran cabana que comeza a revelar os seus segredos
Entre os elementos descubertos nesta fase destacan as lousas que parecen corresponder á entrada da construción, así como diversos materiais e estruturas que están a ser documentados polo equipo técnico.
Soleiras con couzóns feitas en rochas graníticas
Vista interior do espigón dunha ánfora
A aparición de fragmentos de ánforas constitúe outro dos aspectos de interese da intervención, pois o estudo destas pezas poderá contribuír a coñecer mellor os materiais utilizados polos antigos habitantes do castro e, se as características dos fragmentos o permiten, achegar información sobre a súa procedencia e os posibles contactos comerciais do asentamento.
Amarradoiro en ortogneis
Tamén se localizaron varios amarradoiros, cuxa función e relación coa estrutura na que apareceron deberán ser precisadas a través do estudo arqueolóxico. Estes elementos, xunto coas demais evidencias recuperadas, forman parte dun conxunto que os especialistas deberán analizar de maneira conxunta para establecer a súa funcionalidade e contextualización histórica.
Inscultura gravada nunha pedra de granito
Outro dos achados que espertou o interese dos investigadores é unha inscultura gravada nunha pedra, cuxo significado está a ser estudado polos arqueólogos. Será necesario agardar polos resultados desa análise para determinar a súa natureza, posible simbolismo e relación co resto do xacemento.
Trisquel realizado en pedra granítica
Pero a xornada deste venres 16 de outubro deixou tamén unha sorpresa especialmente salientable: o descubrimento dun fermoso trisquel, un motivo de tres brazos dispostos arredor dun centro que esperta un notable interese polo seu valor arqueolóxico e iconográfico. A peza pasa a formar parte dos achados desta segunda fase e será obxecto de estudo por parte dos especialistas, que deberán determinar as súas características, cronoloxía e posible significado no contexto do xacemento.
O achado resulta especialmente evocador nun xacemento que xa conta con antecedentes de descubrimentos deste tipo. Porén, a súa cronoloxía, significado e contexto deberán establecerse a partir do exame da peza e das circunstancias concretas nas que foi recuperada.
Continuidade dun proxecto iniciado en 2025
Esta campaña constitúe a segunda fase dos traballos arqueolóxicos iniciados o pasado ano, cando unha primeira intervención permitiu descubrir estruturas habitacionais e recuperar diversos fragmentos cerámicos. Aquela actuación abriu unha nova etapa na investigación do castro do Pico da Bandeira, ao proporcionar evidencias materiais que xustificaban a continuidade dos traballos.
Nesta ocasión, o equipo de Árbore Arqueoloxía e Restauración está integrado por entre tres e catro profesionais, encargados das tarefas de escavación, documentación e estudo dos elementos que van aparecendo. A campaña ten unha duración prevista de aproximadamente 25 días de traballo efectivo. As xornadas de intervención non se desenvolveron de maneira correlativa, polo que os labores arqueolóxicos continúan nestas datas. O equipo proseguirá coa escavación, documentación e análise das estruturas e materiais que vaian aparecendo, antes de abordar os traballos de consolidación necesarios para garantir a conservación dos restos descubertos.
A investigación arqueolóxica require tempo, precisión e unha análise rigorosa de cada achado. Non abonda con descubrir muros, cerámicas ou elementos gravados: é necesario rexistrar a súa situación, estudar as relacións entre os distintos materiais e interpretar o conxunto á luz das evidencias dispoñibles.
Por iso, a importancia desta segunda fase non reside unicamente na cantidade ou vistosidade das pezas recuperadas, senón tamén na posibilidade de reconstruír progresivamente a historia do asentamento e comprender mellor as actividades que se desenvolveron nel.
Investigar, conservar e poñer en valor o patrimonio
A actuación promovida pola Comunidade de Montes de Salcidos contempla tamén a consolidación das estruturas que queden ao descuberto, unha tarefa esencial para garantir a súa estabilidade e conservación unha vez rematadas as escavacións.
A protección dos restos arqueolóxicos constitúe unha parte fundamental deste tipo de intervencións. As estruturas recuperadas despois de séculos baixo terra poden resultar especialmente vulnerables á acción da auga, aos cambios de temperatura e a outros factores ambientais, polo que a súa conservación require medidas técnicas axeitadas.
Deste xeito, o proxecto combina a investigación histórica coa protección dun patrimonio colectivo que merece ser coñecido e transmitido ás xeracións futuras.
Cómpre lembrar que o castro do Pico da Bandeira xa fora obxecto de actuacións arqueolóxicas en etapas anteriores. En 2022, unha intervención promovida polo Concello do Rosal en colaboración coa Comunidade de Montes permitiu retomar as escavacións no xacemento despois de aproximadamente un século sen traballos deste tipo. Aquel regreso á investigación arqueolóxica contribuíu a renovar o interese por un enclave de grandes dimensións e con evidencias de distintas etapas históricas.
As actuacións máis recentes están a dar continuidade a ese labor, abrindo novas posibilidades para o coñecemento e a recuperación do lugar.
O monte Torroso, un espazo de memoria histórica
Os novos descubrimentos reforzan o interese arqueolóxico do Pico da Bandeira e poñen de manifesto o potencial que aínda conserva este sector do monte Torroso. A gran estrutura habitacional, os materiais cerámicos, os amarradoiros, a pedra con inscultura e o trisquel recentemente atopado constitúen novas pezas dun relato histórico que aínda está en proceso de construción.
A prudencia científica obriga a non adiantar conclusións definitivas sobre a función de todos estes elementos. Serán os traballos de documentación, análise e interpretación os que permitan determinar a súa cronoloxía e o seu significado dentro do conxunto arqueolóxico.
Mentres tanto, a campaña continúa a revelar parte da riqueza patrimonial que agocha o monte. O labor dos arqueólogos, unido ao compromiso da Comunidade de Montes Veciñais en Man Común de Salcidos, está a contribuír a recuperar unha parte da memoria histórica deste territorio e a crear novas oportunidades para a súa investigación e divulgación.
Cada pedra que volve ver a luz, cada fragmento cerámico recuperado e cada motivo gravado que aparece baixo a terra achegan novos interrogantes, pero tamén novas posibilidades de coñecemento.
O Pico da Bandeira segue así a escribir, paso a paso, unha historia que permaneceu durante séculos parcialmente oculta. E os achados desta segunda fase confirman que o castro do monte Torroso aínda ten moito que contar.
.JPG)
