Xuntanza da Amizade: unha festa de liberdade, memoria e amor na Serra da Peneda
• Os pobos de Galicia, Portugal e de todos os pobos do mundo volven reunirse este sábado, 12 de setembro, en São Bento do Cando
Ricardo Rodríguez Vicente
Hai celebracións que nacen dunha data no calendario e outras que nacen dunha maneira de entender a vida. A Xuntanza dos pobos de Galicia, Portugal e de todos os pobos do mundo, que este sábado, 12 de setembro, reunirá novamente a amigos e amigas na freguesía de Gavieira, no municipio portugués de Arcos de Valdevez, pertence claramente á segunda categoría.
É, en palabras de Manuel Vázquez de la Cruz, o seu impulsor, «unha festa de aldea». Pero tamén é moito máis ca iso: un encontro no que caben a música, a poesía, a danza, a memoria, a emoción e, sobre todo, o desexo de compartir unha xornada na que a liberdade e a tolerancia sexan as verdadeiras protagonistas.
A historia da Xuntanza comezou doutra maneira. «Primeiro era na Illa de Arousa polo meu cumple», lembra Manuel. Saían en barco, cantaban, bebían e repartíanse «moitos abrazos». Naquelas celebracións nunca faltaba Laura Landeira interpretando Macorina. Co paso dos anos, e ao cumprir os oitenta, aquela celebración persoal transformouse nunha festa colectiva na Serra da Peneda.
Desde entón, a Xuntanza foi medrando e converténdose nun punto de encontro para persoas chegadas de diferentes lugares de Galicia e do norte de Portugal, pero tamén de León. Xentes diversas reunidas arredor dunha idea sinxela: «Queremos ter en común ser boa xente».
E esa filosofía está presente en cada recuncho da celebración. Na Xuntanza hai poesía, música e danza, pero tamén unha vontade expresa de construír, polo menos durante unhas horas, «o reino da liberdade e da tolerancia».
Hai, ademais, dúas cancións que xa forman parte inseparable da tradición: Grândola, Vila Morena, de José Afonso, e Canto a la libertad, de José Antonio Labordeta. Esta última volverá soar este sábado cun significado especial, porque a liberdade é precisamente un dos fíos que percorren o espírito do encontro.
Recoñecer aos que fan comunidade
Como toda festa que se prece, a Xuntanza tamén ten os seus recoñecementos. En cada edición son nomeados os aldeanos e aldeás do ano, persoas que, pola súa traxectoria e pola súa maneira de vivir, representan os valores que o encontro quere celebrar.
O ano pasado recibiron esta distinción o historiador Xosé Álvarez, a quen Manuel define como «historiador e enorme persoa», e Nuna Vasconcelos, enxeñeira portuguesa e, nas súas palabras, «unha muller marabillosa nos seus decires e nos seus vivires».
Nuna e Marita Vázquez de la Cruz protagonizan tamén un dos momentos máis emotivos de cada edición cando interpretan Barco Negro. Unha canción que, pola súa intensidade, consegue que a emoción se faga visible: «tan sentido que corren lágrimas», explica Manuel.
Este ano os recoñecementos serán para a xornalista, cineasta e escritora galega Margarita Ledo Andión e para Loli Castiñeira, alcaldesa de Salceda de Caselas.
Mirar tamén cara ao mundo
A Xuntanza non quere quedar pechada no ámbito local nin converterse simplemente nunha celebración entre amigos. «A Xuntanza tamén quere saber e sentir o mundo», afirma Manuel.
Por iso, nesta edición, o ilustrador tudense Carlos Lago Bravo, O Terser Home, presentará Anxos de Gaza, unha exposición de debuxos inspirados nos nenos palestinos. Unha mirada artística cara a unha realidade marcada polo sufrimento infantil que encaixa perfectamente nesa vontade de non esquecer o que sucede máis alá da propia contorna.
Porque para Manuel a ledicia e a dor non son realidades incompatibles. Na Xuntanza tamén se lembran «aos nosos que se foron», ás persoas enfermas e, este ano de maneira especial, a don Faustino Rey Romero, crego e escritor galego.
É, así, unha festa feita de contrastes: «de ledicia e de tristeza. De cantos e de poesía. De amor, soio de amor».
E nese espazo tamén hai lugar para lembrar os nenos que sofren. «Non está reñido coa ledicia de vivir», subliña Manuel. Porque celebrar a vida, nesta Xuntanza, non significa pechar os ollos ante a dor, senón todo o contrario: compartir a alegría sen deixar de sentir o sufrimento dos demais.
Un encontro entre océanos
Este sábado, en São Bento do Cando, estará tamén David, fillo de Kelson, de São Tomé e Príncipe, e de Jadira, de Cabo Verde. Os seus pais, lembra Manuel, «naceron no medio do Océano Atlántico».
É unha presenza que resume, dalgún xeito, o espírito universal que pretende ter esta pequena gran festa da Serra da Peneda: Galicia, Portugal, África, Europa e, simbolicamente, todos os pobos do mundo reunidos nun mesmo lugar.
E todo isto sen perder nunca o carácter sinxelo dunha festa de aldea. Incluso o premio que reciben os homenaxeados responde a esa filosofía: unha cesta con mel de San Mamede, viño albariño de Crecente e aceite virxe, «de verdade, e de casta A Galega».
Produtos da terra para celebrar xente da terra.
Ser felices xuntos
Quizais a mellor definición da Xuntanza estea nas propias palabras do seu impulsor: «Os que nos xuntamos imos ser felices xuntos. Iso pretendemos».
Non parece haber unha aspiración máis sinxela nin máis difícil ao mesmo tempo.
Nun mundo atravesado por conflitos, intolerancias e sufrimentos, un grupo de persoas decide reunirse nunha aldea da Serra da Peneda para cantar, recitar poesía, bailar, lembrar aos que xa non están, abrazarse, homenaxear a persoas queridas e falar tamén dos nenos que sofren.
Unha festa, si. Pero tamén unha declaración de principios.
Unha maneira de dicir que a amizade pode ser unha forma de resistencia, que a memoria pode convivir coa alegría e que mirar cara ao mundo non impide gozar das pequenas cousas.
Ao remate, cando volva soar a voz de Labordeta, quizais todos compartan ese desexo que atravesa a Xuntanza desde os seus comezos: que algún día, ao levantar a vista, poidamos ver unha terra na que a palabra Liberdade deixe de ser un soño para converterse nunha realidade compartida.
Porque, ao cabo, iso é o que queren celebrar en São Bento do Cando: a amizade entre os pobos, a liberdade, a tolerancia e a alegría de estar xuntos.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
