Magín Picallo, a memoria tallada na pedra
Ricardo Rodríguez Vicente
Hai homes que pasan pola vida deixando palabras. Outros déixannos libros, fotografías ou lembranzas. E hai quen, como Magín Julio Picallo Durán, soubo deixar a súa pegada na materia mesma da terra: na pedra, no mármore, no bronce,... Alí onde outros vían un bloque inerte, el soubo descubrir rostros, corpos, sentimentos e historias.
Nacido en Troáns, Cuntis, en 1940, Magín Picallo foi un dos escultores galegos que máis profundamente fixeron da pedra unha forma de expresión humana. Formouse na Escola de Artes e Oficios de Santiago de Compostela, onde foi discípulo do mestre Francisco Asorey, unha influencia fundamental nos seus primeiros anos.
Mais a súa obra non quedou encerrada nos talleres nin nas salas de exposicións. Picallo foi, sobre todo, un escultor de espazos públicos, de prazas, portos, camiños e lugares de memoria. As súas figuras saíron ao encontro da xente e quedaron incorporadas á paisaxe de Galicia e tamén de diferentes lugares de España e doutros países.
Na Guarda, por exemplo, a súa obra está especialmente vencellada á memoria colectiva: o monumento ao poeta Feliciano Rolán, realizado en 1972; o dedicado ao mestre Nicolás Gutiérrez Campo; o Mariñeiro desaparecido, no porto; o Caudillo celta, no monte Santa Trega, e, máis recentemente, o busto do doutor Joaquín Lemos Zunzunegui (Tito Lemos).
Tamén quedaron obras súas en Baiona, Tui, Cuntis, Forcarei, A Estrada, Moaña, Nigrán, O Porriño, O Rosal, Goián e en numerosos outros lugares. Entre elas cómpre lembrar o Encontro entre dous mundos, en Baiona; o monumento aos canteiros de Cuntis; a homenaxe á muller labradora de Forcarei; ou o Homenaxe ao Mariñeiro Desaparecido, na Guarda.
A súa relación coa pedra era, por riba de todo, unha relación coa vida. Unha das características máis recoñecibles da súa escultura foi precisamente a capacidade para humanizar a materia. Nunha conversa con este cronista, Picallo definía a súa procura artística como unha busca do xesto, daquela expresión capaz de revelar o que hai detrás dun rostro ou dun corpo.
E quizais esa sexa unha das mellores maneiras de entender o seu traballo: Picallo non tallaba simplemente figuras; tallaba memoria.
A memoria do mariñeiro que non regresou.
A memoria do emigrante que parte coa esperanza do regreso.
A memoria do labrego e da muller que traballa a terra.
A memoria dos canteiros, dos poetas, dos homes e mulleres que forman parte da historia dos lugares.
Por iso a súa obra pública ten algo máis que unha dimensión estética. As súas esculturas forman parte do patrimonio sentimental das comunidades onde quedaron instaladas. Son presenza física dunha ausencia, recordo convertido en materia.
Tamén cultivou Picallo a palabra. En 2020 publicou De Roncesvalles a Santiago de Compostela. Un escultor en el Camino, unha obra na que percorreu o Camiño desde a mirada dun artista, combinando observación, debuxo, fotografía, reflexión e experiencia persoal. O libro revelou así outra faceta do escultor: a dun home para quen camiñar, observar e crear formaban parte dunha mesma maneira de entender a vida.
En 2022, Cuntis rendeulle unha homenaxe coa presentación desa obra. Foi un recoñecemento á traxectoria dun artista que, despois de décadas de traballo, seguía mantendo viva a vontade creadora.
Esa permanencia é, probablemente, o mellor legado dun escultor.
Porque a morte pode levar consigo a man que empuña o cicel, pero non pode levar as obras que esa man deixou no mundo.
Mentres alguén se deteña diante dunha das súas esculturas, mentres un neno pregunte quen é aquela figura de pedra, mentres un mariñeiro recoñeza na súa obra a memoria doutros mariñeiros, mentres un veciño pase por diante dun monumento e lembre a historia que representa, Magín Picallo seguirá estando presente.
Quedará na pedra.
Quedará nos lugares que axudou a transformar.
Quedará na memoria de quen o coñeceu.
E quedará, sobre todo, nesa Galicia de granito á que dedicou boa parte da súa vida, descubrindo dentro da materia aquilo que só os verdadeiros escultores son capaces de ver.
A figura estaba dentro da pedra. El soubo atopala.
.jpg)
