A Guarda e os seus símbolos: unha cuestión de identidade e respecto pola historia
Vista da Torre do Reloxo. Baixo a esfera do mesmo, pódese ollar unha das máis antigas representacións do brasón heráldico de A Guarda
Fotos: Infogauda
Tamén na maxestosa fachada sur, de estilo renacentista, da igrexa parroquial de Santa María de A Guarda, pódese ollar unha antiquísima representación do brasón heráldico de A Guarda
Ricardo Rodríguez Vicente
Hai elementos que, aínda que poidan parecer secundarios na vida cotiá dun concello, teñen unha importancia que vai moito máis alá da súa aparencia. O escudo e a bandeira municipal forman parte desa categoría. Son símbolos que representan unha comunidade, que condensan a súa historia e que deberían permitir que calquera persoa identifique, dunha maneira clara e inequívoca, a institución que representa a todos os veciños e veciñas.
No caso de A Guarda, falar dos seus símbolos municipais é tamén falar da súa historia, da súa relación co mar, do río Miño, das fortificacións, da actividade marítima e dunha identidade construída ao longo dos séculos.
O actual brasón que se atribúe ao municipio presenta, sobre campo azul, unha fortaleza asentada sobre rochas, acompañada dun bergantín e de dúas gaivotas. A composición pretende representar elementos estreitamente vinculados coa realidade histórica e xeográfica da Guarda: a defensa do territorio, o carácter marítimo da vila e a súa relación permanente co mar.
Mais precisamente porque estamos a falar de símbolos que pertencen ao conxunto da cidadanía, cómpre preguntarse se a situación actual é a máis axeitada.
A propia información heráldica publicada pola Deputación de Pontevedra indica que o escudo e a bandeira de A Guarda non están adaptados ao Regulamento de símbolos das entidades locais de Galicia, aprobado polo Decreto 19/2010. No caso da bandeira, mesmo se sinala que non consta expediente de aprobación.
E esta cuestión non debería ser interpretada como un asunto meramente burocrático.
Un símbolo oficial ten que ser, precisamente, oficial.
Non debería depender de versións diferentes, de interpretacións gráficas particulares ou de usos que se foron consolidando co paso dos anos. Un concello necesita saber cal é o seu escudo, cal é a súa bandeira e cal é a representación correcta destes elementos. E debe garantir que esa representación sexa respectada tanto nos edificios públicos como na documentación institucional, nas publicacións, nos actos oficiais e nos diferentes soportes de comunicación.
É certo que nos últimos anos o Concello da Guarda avanzou na creación dunha identidade visual corporativa. En 2023 presentouse unha nova marca institucional destinada a unificar a imaxe municipal, integrando o escudo e introducindo unha nova solución gráfica inspirada na condición marítima e fluvial da vila.
Pero unha marca institucional non debe confundirse cun símbolo heráldico municipal.
Son cousas diferentes e poden convivir perfectamente. Un logotipo responde ás necesidades da comunicación contemporánea; un escudo e unha bandeira forman parte da identidade simbólica e histórica da institución. A primeira pode evolucionar co tempo. Os segundos deben estar sometidos a unhas regras e a unha definición oficial que garantan a súa continuidade.
Por iso considero que sería conveniente que A Guarda afrontase dunha vez por todas esta cuestión.
Non se trata necesariamente de eliminar o que existe nin de renunciar á tradición. Todo o contrario. Trátase de estudar, documentar, ordenar e oficializar os símbolos que mellor representan o municipio.
E facelo cunha perspectiva histórica.
Porque sería unha oportunidade extraordinaria para recuperar e poñer en valor a nosa memoria colectiva. Para consultar aos especialistas en heráldica, revisar documentación histórica, analizar os símbolos tradicionais da vila e determinar cal é a representación que mellor expresa a identidade da Guarda actual sen romper coa súa tradición.
A heráldica municipal non debería ser vista como unha reliquia do pasado. Pode ser unha ferramenta para contar quen somos.
Un barco pode falar da nosa tradición mariñeira. A fortaleza pode lembrar o noso patrimonio defensivo. O azul pode evocar o mar e o Miño. E todos eses elementos, correctamente ordenados e oficialmente recoñecidos, poden converterse nunha síntese visual da nosa historia.
Tamén a bandeira merece unha reflexión específica. Unha bandeira municipal debería ser un símbolo facilmente recoñecible, capaz de representar A Guarda nun acto institucional, nunha celebración, nun encontro con outros concellos ou simplemente nun balcón municipal. Para iso é imprescindible que exista unha definición oficial e que todos coñezamos exactamente cal é.
Non é unha cuestión de cores máis ou menos bonitas nin de gustos persoais.
É unha cuestión de identidade, rigor e respecto polo patrimonio colectivo.
A Guarda ten unha historia suficientemente rica como para merecer uns símbolos municipais claramente definidos, oficialmente aprobados e fielmente representados.
Sería, polo tanto, desexable que a Corporación municipal asumise este asunto como unha tarefa institucional que debería transcender os diferentes gobernos e as distintas sensibilidades políticas. Porque o escudo e a bandeira non pertencen a unha corporación concreta nin a un alcalde determinado.
Pertencen a A Guarda.
E precisamente por iso deberiamos ser capaces de poñernos de acordo sobre como queremos que A Guarda se represente ante nós mesmos e ante o mundo.
Quizais sexa o momento de abrir ese debate. Con documentación, con asesoramento especializado, con participación e, sobre todo, con respecto pola nosa historia.
Porque cando un pobo define os seus símbolos, tamén está dicindo algo sobre quen é.
E A Guarda ten moito que contar.
.jpg)
