CULTURA

A vela latina guardesa, de Jairo Alonso Lomba: unha valiosa achega á recuperación da etnografía mariñeira da Guarda

Jairo Alonso Lomba - a der.- acompañado de seu pai, Agustín Alonso Lomba, na presentación do libro A vela latina guardesa

Fotos: Infogauda

Vista do respectable público que asistiu á presentación da publicación

Ricardo Rodríguez Vicente/A Guarda

 A terceira edición da Rosegha, o encontro organizado pola Asociación Cultural de Embarcacións Tradicionais Piueiro para poñer en valor o patrimonio marítimo guardés, acolleu a presentación do libro A vela latina guardesa, da autoría de Jairo Alonso Lomba. A publicación constitúe unha importante contribución á conservación e transmisión dun coñecemento tradicional que forma parte da identidade mariñeira da vila.

 O acto, presidido por unha réplica da vela da histórica gamela de Manuel Lomba Gómez “Tilán”, abriu coa intervención do alcalde da Guarda, Roberto José Álvarez Carrero, quen deu a benvida aos asistentes e declarou oficialmente inaugurada esta terceira edición da Rosegha.

 A continuación tomou a palabra o patrón maior da Confraría de Pescadores Santa Tecla, Rubén Adrover Álvarez, encargado de presentar ao autor da obra. Na súa intervención destacou o compromiso de Jairo Alonso coa conservación da cultura mariñeira e coa transmisión dun saber herdado ao longo de xeracións.

 E é que Jairo Alonso Lomba representa a cuarta xeración dunha familia vencellada á arte de armar as tradicionais velas latinas guardesas. Como el mesmo explicou, recolle a testemuña do seu bisavó paterno “Tilán”, do seu avó paterno Juan Alonso Pérez "Carlista" e do seu pai, Agustín Alonso Lomba. «Continúo coa tradición, sendo xa a cuarta xeración —ata onde sabemos—, e espero que o meu fillo Simón continúe tamén con este legado», afirmou durante a presentación.

 O autor explicou que a motivación principal da publicación foi evitar que estes coñecementos desaparecesen. «Escribín estes parágrafos coa intención de facilitar esta tarefa e de que os coñecementos sobre as velas da gamela guardesa non se perdan. É tamén unha homenaxe ao meu pai, Agustín, por transmitirme a maior parte deste saber», sinala no libro.

 Durante a súa intervención, Jairo Alonso subliñou que a obra é o resultado das ensinanzas recibidas ao longo de moitos anos de navegación xunto ao seu pai, Agustín Alonso, e a Anselmo Mon, dúas das últimas persoas da Guarda que conservan un profundo dominio da navegación tradicional coa gamela guardesa.

 «Eles son as últimas persoas que aínda quedan na Guarda cos coñecementos e coa saúde necesaria para transmitir os segredos da navegación coa gamela guardesa», explicou. A pesar dos seus 93 e 82 anos, respectivamente, ambos continúan navegando. «Rexuvenecen cada vez que collen a caña da gamela coa man», comentou con emoción.

 Jairo Alonso lembrou tamén como Agustín comezou a navegar antes da década de 1940, cando as embarcacións saían a remo do porto da Guarda e, ao chegar á altura da pedra do Xenete, izaban a vela para continuar rumbo aos caladoiros de pesca. Un xeito de navegar que hoxe forma parte da memoria colectiva da comunidade mariñeira.

 Segundo destacou o autor, foi precisamente grazas aos coñecementos conservados por Agustín Alonso e Anselmo Mon que puido recompilar e documentar unha técnica de navegación e de confección das velas que, moi probablemente, conta cunha orixe milenaria.

De esq. á der.: Anselmo Mon, Jairo Alonso e Agustín Alonso

Jairo Alonso asinando exemplares do seu libro

 Ao longo das súas 48 páxinas, A vela latina guardesa ofrece unha completa aproximación a este patrimonio inmaterial mediante abundante documentación gráfica, con fotografías históricas e actuais, tanto en cor como en branco e negro, ademais de ilustracións explicativas. Entre os capítulos abórdanse aspectos como a evolución da vela guardesa, as características da vela latina, os diferentes tipos de veleiros, o encascado, o corte e armado da vela, o seu manexo, o ninó, a continuidade desta tradición, exemplos de velas, o cálculo da súa superficie, a recompilación das marcas familiares e das gamelas dos seus antepasados, así como os correspondentes agradecementos.

 A edición destaca tamén polo seu coidado apartado gráfico. A portada reproduce unha fotografía de gamelas con velas tradicionais durante a homenaxe aos gameleros celebrada na Rosegha 2025, obra de Cristina Domínguez, mentres que a contraportada amosa unha imaxe das embarcacións navegando coas novas velas durante a edición de 2024, realizada por Laura Acevedo. A maquetación correu a cargo de Iván Lomba e a impresión foi realizada por Imprenta Prelo, S.L., da Guarda.

 Con esta publicación, Jairo Alonso Lomba contribúe de maneira decisiva a un dos principais obxectivos da Rosegha: recuperar, conservar e transmitir ás novas xeracións un dos capítulos máis relevantes da tradición cultural, marítima e etnográfica da Guarda. O libro convértese así nun valioso documento para investigadores, afeccionados á navegación tradicional e para todas aquelas persoas interesadas en preservar a memoria dun oficio e dun modo de vida que forman parte da historia da vila.

 A vela latina guardesa estará á venda en Altamar, Copy Quisqueya e Librería Cervantes, da Guarda.