«Se corrín diante dos grises nos 70, agora teño o deber de explicalo»
Sebas Martín protagoniza unha das mostras do Viñetas con memoria social
Sebas Martín
Foto: FB
Sonia Hermida/A Coruña
Relata con orgullo que participou en Barcelona na primeira manifestación en defensa do colectivo LGTBI, e é que Sebas Martín ten debuxado desde finais dos anos oitenta historietas orientadas ao público gay en diversas publicacións. Vive a súa realidade con total normalidade e loita por normalizala en todos os ámbitos sociais. Entre os seus múltiples fitos nestes anos de carreira cóntanse o primeiro premio de banda deseñada Serra i Moret ou ter sido redactor xefe da revista especializada en banda deseñada gay Claro que Sí. Coas súas obras Que el fin del mundo nos coja bailando e La piel como única bandera, Martín estréase no cómic histórico achegándonos á vida de Basilio e Tomaset. Esta historia, que arranca ao final da II República e continúa no exilio en Francia durante a Guerra Civil, forma parte das mostras do Viñetas 2026 presentes no Kiosco Alfonso.
Nos 80 empezabas a colaborar nalgunhas revistas e publicacións de cómic. Traballabas como interiorista e decidiches lanzarte de cheo ao mundo da banda deseñada. Como tomas esa decisión?
Eu tiña moi claro que quería adicarme ao mundo da banda deseñada desde neno; cando lles preguntaban a outros nenos que querían ser e dicían astronauta ou bombeiro, sempre dicía «eu, debuxante de historietas». Pero non sabía por onde saír, eran outros tempos. Eu veño dunha familia que non ten absolutamente nada que ver co mundo da creatividade nin da arte. Empecei a estudar deseño gráfico en Barcelona, na Llotja, a escola de artes e oficios e, de feito, nunca traballei de deseñador gráfico. Atopei mentres estaba estudando un primeiro traballo de interiorista e estiven uns 15 anos traballando, pero non tiña vida. O traballo estaba ben, pero non tiña vida, e a miña verdadeira paixón, que era a banda deseñada, estaba totalmente aparcada. Deixeino todo e probei sorte.
A cousa foi irregular, pero naquel tempo estaban as revistas, onde, facendo pequenas colaboracións nun montón de sitios, podías chegar a final de mes. E así estiven ata mediados dos 90, que foi cando as revistas iniciaron o seu canto de cisne. Todo o mundo pedíache só unha novela gráfica e, claro, con unha soa novela gráfica cada ano non pagas agua, gas e luz e enches a neveira. Así que aí tiven que buscar outro traballo, pero cunha xornada intensiva que me permite estar libre ás 5 da tarde para poder seguir traballando no meu.
Pero desde pequeno tiñas clarísimo que o teu eran as historietas e o debuxo.
Aínda que pareza un pouco melodramático, eu teño unha idade, e de pequeno non había moito papel na casa pero si se mercaban os diarios e eu debuxaba batalliñas nas marxes brancas dos xornais. Na miña casa podías ver o papel de xornal que poñía a miña nai despois de fregar cheo de debuxos meus arredor. No colexio, cando facía unha redacción primaban máis os debuxos que facía para ilustrar a redacción que o texto, e cando debía de ter uns 12 anos, entón non había fotocopias, facía unha historieta semanal que trataba dos compañeiros de colexio e facía varias copias apertando forte con papel de calco.
Así que, iso do fanzine, eu, antes das fotocopias xa o facía. Tíñao moi claro, pero non o entendían, chamábante pintamonas. Estaba ben facelo un anaco, pero non adicarte a isto.
Qué influencias artísticas ou creativas tes, máis aló do mundo da banda deseñada?
A nivel narrativo, eu bebo máis da sitcom que da banda deseñada; de feito, cando a xente le as miñas historias di «disto podería facerse unha serie». Fago a escala narrativa por escenas, que se parecen a esas escenas da sitcom que están pensadas para que duren uns 10 minutos para que logo che poñan un par de anuncios. A min gústame que, nas miñas novelas gráficas, aínda que haxa unha continuidade narrativa de 200 páxinas, ti poidas deixar de lelo cada 10 páxinas.
Todo o mundo me pregunta polos grandes autores de banda deseñada LGTBI+, ao ser o que eu fago: por Nazario, por Tom of Finland... O meu tipo de debuxo non ten nada que ver con eles, nin o meu tipo de narrativa, pero se eles non abrisen antes o camiño, eu non estaría aquí. A nivel de estilo eu teño moitas máis referencias na liña clara francobelga. Hai xente que me ten comparado con Jacques Tardi, porque ambienta moito e traballa moito os interiores e iso a min encántame; de feito, é un dos meus autores favoritos xunto a Moebius. Ou aquí, en España, Paco Roca e Pilarín Bayés.
Cal é o teu proceso creativo?
Son moi metódico. Teño unha serie de ideas que gardo nun caixón, ideas sobre as que quero que trate unha historia, e con iso creo unha escala narrativa. Cando teño a escala narrativa con cousas que quero que pasen (que mesmo o fago en papeis que vou colocando nun taboleiro, como se se tratase dunha serie de televisión), entón póñome a escribir un guión técnico, viñeta a viñeta, onde van os personaxes, tipo de plano... E en maiúscula e letra grosa poño os diálogos. Cando teño o guión técnico acabado, empezo a debuxar.
Debuxo sempre a man, lapis en papel de bosquexo DIN A3, porque me resulta especialmente práctico. Paso a tinta en papel Canson vexetal; desta maneira non necesito nin mesa de luz, descansa moito máis a vista e non teño que borrar tampouco. Fágoo con plumiña, mollando a plumiña en tinta chinesa. Conseguín unhas plumiñas que o día que as deixen de fabricar vanme matar. Xa as merco por caixas de 20 en 20.
E escaneo, e o único que fago en dixital é poñer grises cando é branco e negro con grises, e cando é cor, cor. O bo que ten nesta fase o dixital é que non te ensucias e, se tes 20 minutos, podes poñerte a colorear e deixalo.
Gústame moito utilizar o branco e negro con grises, porque funciona moi ben para o tipo de historias que eu fago.
A fase de rotulación faina Iris Bermúdez, de La Cúpula, que é a miña rotulista marabillosa, coa que traballo en continuo contacto. E xa a fase final, a entrega. Que sempre intento que sexa unha novela gráfica de 100 páxinas e se me vai a 300. Parezo un deses directores de cine que non saben facer películas de menos de dúas horas. Vanme saíndo moitas cousas que explicar. Hai un momento no que os personaxes se moven sós. Guíante. Iso pásame moito.
Vaiamos un pouco antes, ao momento no que xorden esas ideas que almacenas no caixón agardando a saír. Cando e cómo te inspiras para crear as túas novelas gráficas?
Isto é tremendo. O meu fillo dicíame o outro día que tería que vivir polo menos ata os 130 anos para escribir historias con todo o que se me ocorre. Son unha persoa que ten moitas ideas, porque me vou fixando moito no mundo que me rodea. Vou no autobús e vou escoitando unha conversa e digo «isto poderíano dicir estes dous personaxes» ou «de aquí podo tirar do fío e sacar unha historia».
Os meus guións, normalmente, teñen lugar no ano no que os escribo, excepto a saga de La piel como única bandera e Que el fin del mundo nos encuentre bailando. Falo do que sucedeu no último ano, de cousas reais, co cal sempre teño material. Sendo unha persoa aberta ao mundo, sempre tes material. Lembro que hai dous anos no Salón do Cómic de Valencia alguén me preguntou se tiña crises creativas e tiven que ir á Wikipedia a ver que quería dicir iso. Iso das crises creativas non sei o que é.
Pero dicías que coas obras que están en Viñetas non foi igual o proceso
Coa miña triloxía da memoria, a chispa da idea tivo outro percorrido. A idea durmía nun caixón desde hai 10 anos porque eu necesitaba madurez profesional para poder desenvolver esta historia que tiña lugar nos últimos días da República no caso do primeiro volume. Falamos ademais dunha historia que está baseada moi libremente nas memorias dun tío meu, do irmán maior de meu pai. Moita da documentación que aparece é de primeira man. De feito, tiña que ser unha soa historia, autoconclusiva, que finaliza o día no que se levantan os fascistas e empeza a guerra civil. Pero moitos lectores querían saber que lles pasaba a eses personaxes e a min tamén se me meteu no corpo o bicho de seguir.
Pensei en facer unha segunda parte, pero, se coa primeira cheguei a 300 páxinas... Quedaba claro que necesitaba máis espazo para que quedase algo ben explicado. Non deixar moitos cabos soltos.
Esta foi a primeira obra que fixen con documentación histórica. Foi o triplo de traballo que unha das miñas creacións convencionais, pero paseino tan ben que agora estou traballando en máis obra de memoria histórica. De feito, este ano gañei o premio Finestres de banda deseñada por esta obra en catalán, a segunda parte, La piel como única bandera. Ademais, cada vez que busco algo atopo máis cousas, tiro do fío e voume animando moitísimo.
Viñetas aposta nesta edición pola memoria social e a memoria histórica como eixos. Que cres que achega a banda deseñada á visión que temos do que sucedeu en España e da loita polos dereitos sociais?
Creo que a banda deseñada ten unha vantaxe sobre outros medios narrativos e é que moita xente, sobre todo xente nova, que no se atrevería cun libro que fale de memoria histórica, porque lle causa certo rexeitamento. Que pensan «isto é un armatoste». No entanto, a banda deseñada entra moi ben polas ilustracións, e por ese burato podemos colarnos para explicar cousas que pasaron e que creo que son moi necesarias, porque, se algo se perdeu neste país, se é que a tivemos algunha vez, é a memoria histórica. Non lembramos o que pasou a moitos niveis. Non só a nivel político, senón tamén agora, por exemplo, a nivel de emigración. Fomos durante moitos anos un país de emigrantes.
Creo que é un deber que temos, o de explicalo. E creo, ademais, que non é só que teñamos a obriga, senón que é que nos apetece a moitos autores. Eu sempre digo que, se corrín diante dos grises nos 70, agora teño o deber de explicalo.
As túas novelas gráficas teñen uns títulos potentes. Trabállalos moito?
É certo que se me dan ben os títulos e que ademais sempre utilizo títulos longos. Dáseme ben, pero tamén é que lles dou moita importancia. Nunha das miñas series, a de Peluche, que é guionista de banda deseñada, fago que el faga eses libros con eses títulos que se me ocorreron e que eu non podo facer. Así polo menos fago as portadas desas novelas gráficas. De feito, xa teño o título da terceira parte da miña saga de memoria histórica.
Podemos ter a primicia?
Si, pódovolo dicir: Solo se recuerdan las heridas. Ocorréuseme porque realmente, aínda que cicatricen, as feridas se lembran, sobre todo as interiores.
A túa carreira centrouse, tal e como ti mesmo contas, no cómic gay. Cres que é necesaria a etiqueta?
Os meus personaxes son gays, pero eu nunca escribín historias dentro do gueto. Os meus protagonistas teñen nais, amigos heteros, curmáns, veciñas... É un nicho quizais, ou foino durante un tempo para min. O meu editor, Emilio, de La Cúpula, sempre dicía que eu tiña un público quizais máis reducido, pero tremendamente fiel. E iso fixo tamén que se interese pola banda deseñada moita xente do colectivo que non se interesaba porque, á parte do cómic erótico gay, non había historias que explicasen a súa vida cotiá. De súpeto, con estas dúas novelas gráficas sobre a memoria histórica, o público xeneralista decatouse do tipo de historia que explico e moitos están empezando a mercar as miñas novelas anteriores e gústanlles.
Son moi militante, participo en charlas e encontros en defensa do colectivo; de feito, eu vivín a primeira manifestación, sendo moi novo. Hai moitas cousas polas que loitar a todos os niveis, non só dentro do colectivo LGTBI, e estamos a un pasiño de perdelas. Temos que seguir dando leña.
Así que, a etiqueta de banda deseñada gay? Non a rexeito, vexo que me funciona ben, pero non son exclusivo. Os meus libros teñen temática gay, pero non son só para gays, son para todo o mundo. E non son o único autor gay que fai este tipo de banda deseñada. De feito, Ralf König agora converteuse en algo que len máis heteros que gays, e paréceme moi ben.
Ao final o que importan son as historias?
É que ao final o cómic divídese en dúas categorías: bo ou malo. Hai banda deseñada gay moi boa e haina malísima, como de calquera outro tipo. Pero o curioso é que moita xente me di «e por que non te dedicas a facer outro tipo de cómic»? E por que non te dedicas ti, a ver? Se a min me vai ben aquí, por que teño que deixar de facelo? A ver, por que ti te vistes sempre de negro e non te vistes de verde?
Os autores de novela negra fan novela negra porque lles gusta e funcionan ben nela. Acaso teñen que pasar a facer receitarios de cociña?
Cóntanos coa túa mirada o que van atopar os/as visitantes da túa exposición no Kiosco Alfonso.
O que van atopar van ser como dous avances para ver a película, que che entren ganas de ler os dous libros. Son 40 páxinas nas que poderán ver como desenvolvo os diálogos e coñecerán a Basilio e Tomaset. Hai quen me di que xa forma parte da súa familia, mesmo pensan que son uns tíos maiores, que lles están explicando a súa historia. E a xente que sexa do colectivo vai ver que non inventamos nada, que nos anos 30 xa nos daban cincuenta voltas saíndo, atopando lugares, reivindicando, loitando... e verá toda esa Barcelona canalla da República que tiña lugares reseñados en espazos como Le Monde ou o Times porque eran un lugar de referencia, sobre todo para aristócratas e burgueses que buscaban emocións fortes.
E na segunda parte van atopar a historia dun exilio, e falo de como os exiliados que chegaron a Francia pensaban que ían ser recibidos cos brazos abertos e foron confinados no que se chamaba campos de refuxiados, que realmente eran campos de concentración. E desde alí todas as aventuras deste exiliado que é Basilio e como chega a integrarse na sociedade francesa.
Das túas últimas lecturas en banda deseñada, que recomendarías?
Pois podería recomendar moitas pero vou con tres. Anatomía de un esqueleto, de Pep Brocal. Aprendiz de cuervo, a edición integral, de Danide, unha absoluta delicia que me lembra A illa do doutor Moreau mesturado con A revolta dos animais, de Orwell. Diario del Yeti, de Santi Arcas, que, en principio, parece unha historia do Ieti, pero, en realidade, é unha historia urbana.
.jpeg)
.jpeg)
.jpg)
