CULTURA

Genaro Alonso Martínez: a segunda vida da materia 

•  Caminha acollerá do 25 ao 30 de setembro unha exposición escultórica - «A arte do refugallo» - na Galería de Arte Caminhense

Genaro Alonso Martínez no seu estudo-obradoiro

Foto: Infogauda

Ricardo Rodríguez Vicente/Caminha

 Hai obxectos que parecen condenados a desaparecer cando rematan a función para a que foron creados. Ferramentas, pezas metálicas, rodas, engrenaxes, mecanismos ou restos de antigas máquinas pasan así, case sen transición, do territorio do útil ao do esquecemento. Pero é precisamente nese instante, cando a súa primeira vida parece chegar ao seu fin, cando comeza a particular aventura artística de Genaro Alonso Martínez.

 Do 25 ao 30 de setembro, a Galería de Arte Caminhense, situada na Praza Conselheiro Silva Torres, en Caminha, acollerá a exposición «A arte do refugallo», na que o escultor presenta unha selección da súa creación, marcada pola reutilización e transformación de materiais maioritariamente férricos. Unha mostra que propón ao visitante unha mirada diferente sobre aquilo que habitualmente consideramos refugallo e que, nas mans do artista, pode adquirir unha segunda vida.

 Genaro Alonso Martínez ten a singular capacidade de mirar alén da aparencia inmediata das cousas. Onde outros ven unha peza inservible, el descobre unha posibilidade formal; onde hai ferro, intúe unha figura; onde permanece un mecanismo sen función, pode aparecer unha criatura, un animal, unha figura humana ou unha máquina fantástica.

 A súa obra nace dese diálogo constante entre imaxinación e materia. Non se trata simplemente de reutilizar obxectos, senón de rescatalos da súa condición anterior para incorporalos a unha nova realidade. As pezas que antes servían para mover, suxeitar, transportar, construír ou producir pasan agora a cumprir outra función completamente distinta: suxerir, emocionar e provocar a mirada do espectador.

Un universo feito de ferro, memoria e fantasía

 A exposición de Caminha permitirá achegarse a un universo escultórico difícil de encadrar nun único tema ou estilo. A diversidade é, precisamente, unha das características máis evidentes da produción de Genaro Alonso.

 Na súa obra conviven criaturas que parecen saídas dun remoto mundo xurásico, animais, aves, elementos vexetais, figuras antropomorfas e escenas relacionadas co mundo rural. A estas súmanse vehículos e mecanismos de moi distinta natureza: pezas de dúas, tres ou catro rodas, máquinas sobre eirugas e outras construcións nas que o artista deixa voar a imaxinación.

 Porén, detrás desa variedade existe un fío condutor: a vontade de transformar.

 As formas resultantes conservan, en moitos casos, a memoria dos materiais que as compoñen, pero xa non están sometidas á función que tiveron no pasado. Unha roda pode converterse nun elemento anatómico; unha engrenaxe pode suxerir un ollo; un fragmento de ferro pode adquirir a aparencia dun animal. A suma de pezas independentes acaba construíndo unha identidade nova.

 É especialmente nas figuras antropomorfas e nas relacionadas co universo rural onde esta capacidade se fai máis evidente. Unha postura, unha inclinación, unha combinación inesperada de elementos ou un simple xesto son suficientes para que o espectador complete aquilo que a escultura só apunta. A materia deixa entón de ser materia inerte e comeza a transmitir presenza, carácter e movemento.

Contra a cultura de usar e tirar

 A obra de Genaro Alonso Martínez tamén pode ser contemplada desde unha perspectiva máis ampla. Nunha sociedade dominada polo consumo acelerado e pola cultura de «usar e tirar», a recuperación de materiais descartados introduce unha reflexión silenciosa sobre o valor e a permanencia das cousas.

 As súas esculturas parecen lembrar que un obxecto non esgota necesariamente as súas posibilidades cando deixa de ser útil. O que foi refugallo pode converterse en memoria; o que perdeu a súa función pode transformarse en forma; aquilo que estaba destinado a desaparecer pode regresar convertido en expresión artística.

 Non é unha transformación froito exclusivamente do azar. Antes de cada peza existe unha mirada, unha asociación de ideas, un proceso de observación e imaxinación. Despois chega o oficio: seleccionar, probar, ensamblar, modificar, corrixir e insistir ata conseguir que cada elemento atope o seu lugar.

 Nesa combinación de imaxinación e oficio reside unha das claves da obra de Genaro Alonso. A súa capacidade non consiste só en concibir formas, senón en facelas posibles, en converter unha intuición nunha realidade material.

Unha exposición para descubrir outra mirada

 A mostra que poderá visitarse na Galería de Arte Caminhense será necesariamente unha aproximación parcial a unha traxectoria creativa extensa e heteroxénea. As obras seleccionadas permitirán, con todo, percorrer un territorio no que as fronteiras entre escultura, artesanía, enxeño e fantasía aparecen deliberadamente difusas.

 É un territorio no que os obxectos cambian de identidade e no que o espectador se converte tamén en parte do proceso creativo. Porque estas esculturas non sempre explican de maneira inmediata aquilo que representan. Suxiren. Invitan a mirar de novo. Obrigan, dalgún xeito, a preguntarse que pode chegar a ser unha cousa cando alguén é capaz de contemplala desde unha perspectiva diferente.

 E nesa capacidade de descubrir novas posibilidades nos materiais aparece inevitablemente a referencia a Pablo Emilio Gargallo Catalán, unha das figuras fundamentais da renovación da escultura do século XX e un artista que explorou intensamente as posibilidades expresivas do metal, o volume e o espazo.

 A comparación debe entenderse como unha licenza, como unha maneira de establecer un diálogo entre dúas formas de aproximarse á materia separadas por contextos e traxectorias diferentes. Pero serve tamén para subliñar unha idea esencial: a escultura comeza moitas veces cando o artista é capaz de ver aquilo que aínda non existe.

 Quizais esa sexa, en definitiva, a esencia do traballo de Genaro Alonso Martínez: facer visible o invisible que xa estaba dentro das cousas.

 Do 25 ao 30 de setembro, na Galería de Arte Caminhense, o ferro, as engrenaxes, as rodas e os fragmentos de antigas ferramentas volverán falar.

 Terán, por uns días á vista do respectable público, unha segunda vida.

 Esa é a proposta de Genaro Alonso: mirar o que outros descartaron, imaxinar o que aínda non existe e, finalmente, facer que a materia renaza.