A GUARDA

CULTURA

O POBO DE A GUARDA HOMENAXEOU A ROSALÍA DE CASTRO

Participaron Meli Rei, Anxo Angueira, Tino Baz e os compoñentes do Obradoiro de canto tradicional Galego 

Tino Baz e compoñentes do Obradoiro de canto tradicional Galego 

Ricardo Rodríguez Vicente / A Guarda

 O pasado día 24 de febreiro conmemorouse o aniversario do nacemento de Rosalía de Castro, a nosa poeta nacional, que vira a luz en Santiago de Compostela, o 24 de febreiro de 1837, e que viviu na nesa cidade, así como en Padrón e mesmo unha tempada en Madrid.

 O igoal que en moitas vilas e cidades de Galicia e mesmo do Alto Minho portugués, así como noutras metrópoles onde hai colectivos culturais galegos, a efeméride foi conmemorada polo pobo de A Guarda.

 Na nosa vila, a homenaxe promovida polo Concello de A Guarda en colaboura coa Fundación Rosalía de Castro, tivo lugar o sábado día 28 de febreiro, no salón de actos do Centro Cultural e Social de A Guarda. O evento comezou con unha proxección de imaxes vencelladas á vida e obra de Rosalía de Castro (Santiago de Compostela, A Padrón, Casa da Matanza, Bastabales, Lestrove, ...) a xeito de limiar da própia homenaxe, que contou con unha breve disertación do Concelleiro de Cultura, Antonio Lomba Baz, a xeito de presentación das persoas que intervirían deseguido, cedendo o uso da palabra, en primeiro lugar, á profesora Meli Rei Santos, Xefa do Departamento de Lingua Galega e Literatura, no IES A Sangriña.

 Na súa primeira intervención, Meli Rei daría paso o cantautor, gaiteiro, músico e poeta de A Guarda, Tino Baz Baz, que ademais de aportar súa persoal valoración sobor da influencia de Rosalía de Castro, na súa labor artística, interpretaría unha cantiga baseada nun poema de Rosalía de Castro.

 Tino Baz Baz, póndolle voz e música a poemas de Rosalía de Castro

 Tino Baz, que afirmou ter “Follas Novas”, de Rosalía de Castro, como libro de cabeceira, ten musicado poemas da escritora, autora de “Cantares Gallegos”, “Follas Novas” e “En las orillas del Sar”, entre outros.

 Rematada a primeira actuación de Tino Baz, Meli Rei expuxo unha sipnose rosaliana, salientando á condición de Rosalía de Castro, como unha muller pioneira do feminisno en Galicia, nunha época dominada polos homes. Asemade, intercalando algúns versos de Rosalía, foi debullando o perfil humano e literario da Cantora do Sar, amosando o inmenso valor da súa obra, traducida a outros idiomas como o francés, alemán, ruso ou xaponés.

 Falou tamén de dúas frores - a rosa e a camelia – tan presentes nas obra rosaliá, salientando que a primeira ten olor e a segunda non. Súa intervención remataría logo de dar lectura a un poema inédito de Rosalía de Castro, coñecido hai moi pouco tempo, xa que súas fillas, atendendo o rogo de súa nai, queimaron tódolos orixinais da poetisa.

 Logo da súa intervención Meli Rei, daría paso a Anxo Angueira Viturro (Manselle, 1961), profesor da Facultade de Filoloxía Galega e Latina, da Universidade de Vigo, vén desenvolvendo a súa actividade investigadora no ámbito literario, centrándose no Rexurdimento (Rosalía de Castro, Fernández Morales, Curros Enríquez e Sarmiento) e na obra de Méndez Ferrín, sobre quen realizou a súa tese Bretaña, Esmeraldina e o sistema literario galego (2009). Como poeta destacan os seus títulos O valo de Manselle (1996) e Fóra do sagrado (2007). Leva publicadas no ámbito da narrativa obras como Bágoas de facer illas (1997), Premio Dublín de Narrativa; Pensa nao (1999), Premio Xerais de Novela, Terra de Iria. Viaxe ó país de Rosalía de Castro (2002) e A morte de A. (2003). Con Iria (2012), obra en certo sentido continuadora de Pensa nao, regresa á novela. Anxo Angueira é presidente da Fundación Rosalía de Castro.

 O filólogo Anxo Angueira fixo fincapé que autores como Luis de Camôes, Víctor Hugo, Dante, Miguel de Cervantes, Shakespeare,..., son os escritores nacionais de Portugal, Francia, Italia, España, Gran Bretaña,... Todo eles varons, e salientou, que, entre outros méritos, “(...) Rosalía de Castro é sen lugar á dúbidas o escritor nacional de Galicia (...)”, para intres despois puntualizar e remarcar, que ela é a nosa escritora nacional.

 Anxo Angueira dixo tamén que escreber en galego no século XIX, na época en que viviu Rosalía de Castro, non era unha tarefa doada. A lingua galega quedara reducida a un mero dialecto da xente popular. Ademáis, en contraposición con algún autor como Luis de Góngora, entre outros, que fixo un retrato literario denigrante de Galicia, súa xente e súa Cultura; Rosalía de Castro salientou as belezas naturais do noso País, sen esquecer á crúa realidade da emigración tanto o interior da península ibérica, como os países americanos, nomeadamente, daquela a illa de Cuba.

 En verbas de Anxo Angueira, Rosalía de Castro reflectiu na súa obra, á épica da emigración. Polo tanto, non foi unha poetisa acomodada, senón comprometida con Galicia e cos galegos. Foi unha poetisa social.

 Rosalía de Castro, xunto con Eduardo Pondal e Curros Enríquez, é unha das figuras do chamado Rexurdimento Galego, que racharon co desprezo e a indeferenza deica á língua galega.

Anxo Angueira, recitando un poema de Rosalía de Castro

 O presidente da Fundación Rosalía de Castro, abondou tamén sobor das costureiras, tan maltratadas nas cantigas galegas de tradición popular, e que Rosalía de Castro, soubo darlle á volta. “(...) Comeza - dixo A. Angueira - con este cantar popular: -Miña Santiña, / ¡niña Santasa, / ¡niña cariña / de calabasa... Como se sabe, o poema desenvolve un diálogo entre unha moza costureira e unha santa. A rapariga ofrécelle á Santiña uns presentes por lle esta aprender a da-los puntos da muiñeira pois desexa ir bailar á romaría. A santa négase. Suxírelle que se dedique ós labores do campo, que non faga periga-la honra e mesmo a ameaza .... coa cristiá condenación eterna. A moza, despois de tanto pedir e pregar, acaba por retirarlle os presentes e por se rebelar contra ela insultándoa (...)”.

 O investigador Anxo Angueira recitou deseguido un dos poema incluídos pola autora na segunda edición de Cantares Gallegos, a de 1872.

“(...) Estamos – dixo o profesor A. Angueira - diante dun fermosísimo poema de diáfano carácter social, feminista e anticlerical no que a crítica non ten prácticamente reparado ou, se o fixo, interpretouno erróneamente. Por veces as estratexias de Rosalía ocultan, so o vestir folclórico, costumista e tradicional -tamén no caso de “San Antonio bendito”-, contundentes e mesmo transgresoras posturas vinculadas sempre a unha ideoloxía laica, progresista e protonacionalista. É o caso da misoxinia do “Conto gallego” , que é sen dúbida ningunha, desde a pragmática textual, un exemplo de moi lúcida antimisoxinia envolta en transgresión radical, como veremos acontece aquí, da ideoloxía inicial do conto popular (...)”.

“(...) Por outro lado – afirmou Anxo Angueira - queremos demostrar que Rosalía non glosou os cantares populares, non fixo unha recreación da Weltanschauung do cancioneiro ou do “espírito do pobo”. Moi pola contra  - é a nosa opinión - nunca deixou de pór en práctica, dun xeito ou doutro, a súa capacidade transgresora cos valores e coa ideoloxía do inxente material oral que ela manexou, o que non quere decer que, escolmando moi polo miúdo, se non aproveitase daqueles cantares que si cadraban co seu proxecto de intervención política, social e literaria, feito perfectamente ilustrado por “Adiós ríos, adiós fontes” e “Castellanos de Castilla”, exemplos de cantar-bandeira (...)”.

 O remate da súa magnífica intervención, Anxo Angueira recibiu merecidos aplausos do público que asistiu o acto.

 Houbo unha nova actuación de Tino Baz, que mesmo interpretou unha peza a ritmo de tango, e que tamén foi merecidamente premiada polos aplausos dos asistentes.

 E para pór broche final a homenaxe a Rosalía de Castro, subiron o escenario as/os compoñentes do Obradoiro de canto tradicional Galego que dirixe Tino Baz, e que tódolos martes ensaian na Casa Cultural da Comunidade de Montes Veciñais en Man Común da parroquia de Camposancos.

 Compre decir que no decurso da actuación, unha compoñente do grupo coral, tivo un esvaecemento, sendo requerida á intervención de un médico, que a asistiu in situ, e deseguido saiu polo seu própio pe do escenario, quedando afortunamente n´un susto.

 Logo de interpretaren uns temas en galego e mesmo unha morna caboverdiana, remataría a homenaxe a Rosalía de Castro, na que participou unha dignísima representación da cidadanía de A Guarda, e ainda que o aforo - 183 localidades - do salón de actos do Centro Cultural e Social non chegou a completarse, foi un evento cultural que debera ter continuidade en anos vindeiros.