CULTURA

Faleceu José Martínez de Sousa: un sabio rosaleiro

José Martínez de Sousa

Foto: Cedida

 Redacción / O Rosal

 José Martínez de Sousa (San Miguel de Tabagón - O Rosal, 25 de outubro de 1933 - Barcelona, 27 de xaneiro de 2026), vén de falecer.

 

 Martínez de Sousa foi un bibliólogo, tipógrafo, ortógrafo, ortotipógrafo e lexicógrafo español. Desde 1998 ata 2000 presidiu a Asociación Internacional de Bibliología (AIB) da cal era presidente de honra.

 Está considerado unha das máximas autoridades en tipografía, en ortotipografía e en biblioloxía.

 Antes de cumprir os tres anos, a familia trasladouse a Valdemiñotos (O Rosal). Debido ás penurias da época, apenas puido asistir uns meses á escola, xa que a súa axuda facía falta en casa para sobrevivir. Polas mañás, tal e como conta na súa autobiografía, pastoreaba unha vaca ou unha becerra, e pola tarde contribuía como podía ao mantemento da maltreita economía doméstica.

 En decembro de 1943, con dez anos de idade, trasladouse a Sevilla xunto á súa nai; alí ela morre aos poucos meses, en febreiro de 1944. Debido a iso foi internado nun colexio para nenos pobres e orfos chamado Hogar de San Fernando, un vello edificio da rúa Cardeal Cervantes, rexido polas Hijas de la Caridad. En 1948 foi trasladado a un novo colexio, de idéntico nome, esta vez ubicado na rúa Don Fadrique, no popular barrio sevillano da Macarena, rexido polos salesianos. En outubro de 1950 ingresou no taller escola de artes gráficas do colexio, onde comezou os seus estudos de tipografía e o oficio de caixista. 

 En agosto de 1952 saíu do colexio e volveu á O Rosal; pero pronto tivo que abandonalo de novo, esta vez para ingresar voluntariamente no Exército, en Madrid, onde permaneceu tres anos, un deles como topógrafo e dous como tipógrafo. A continuidade dos seus estudos de tipografía foi o que lle aconsellou o ingreso no Exército como voluntario. O que nunca soubo foi se o envío para practicar a topografía no canto da tipografía foi produto dunha confusión.

 Ao termo do compromiso co Exército, en 1955, orientouse cara á práctica da tipografía. En 1957 trasladouse a Barcelona e en maio dese ano ingresou en Editorial Bruguera, na que permaneceu ata outubro de 1965. De aquí pasou ao xornal La Vanguardia, onde estivo dous anos e medio, e a Tele/eXpres, só tres meses. A principios de 1966 ingresou como eventual no Editorial Labor, da que pasou a ser empregado fixo en 1968, despois de saír de La Vanguardia. No Editorial Labor permaneceu vinte e cinco anos e alí publicou a súa obra Dicionario de tipografía e del libro (1974), primeira dunha longa serie de vinte títulos que se converteron en obras de referencia en español sobre ortotipografía e biblioloxía, e cuxos criterios en moitos casos foron adoptados con posterioridade en libros de estilo de editoriais e en dicionarios de dúbidas.

 Do seu paso por Labor sinalou que en decembro de 1993 a editorial, que desde anos antes sufría unha crise persistente (agravada desde que Telepublicaciones colocou aos seus encargados nas postos claves da empresa),​ decidiu prescindir dos servizos de varios empregados, entre os cales se achaba Martínez de Sousa. Finalmente, en 1995 aceptou o posto de lexicógrafo da editorial Biblograf, editora dos famosos dicionarios Vox, e en 1997, terminado o seu compromiso, abandonou a vida laboral activa.

 Martínez de Sousa, mestre indiscutido no seu ámbito, foi, máis aló dos campos da tipografía e as artes gráficas (nos que recibiu formación profesional regrada), un autodidacto, como el mesmo recoñecía: «Todos os meus coñecementos profesionais son absolutamente autodidactas. Aprendín pola miña conta (e risco) o que necesitei cando me fixo falta. Algúns dos meus libros, certamente, apareceron polas miñas propias necesidades de coñecementos concretos».

 Martínez de Sousa publicou unha obra inxente nos trinta e tres anos que separan a súa primeira obra da última. A finais de 2006 o número de obras, sen contar artigos, cursos, cursos, conferencias, etcétera, alcanzaba a cifra de vinte e dúas, das cales trece teñen a forma de dicionario. Nos últimos anos estivo a refundir a súa obra coa idea de tratar cada tema nunha soa obra extensa. Por exemplo, os temas relacionados co estilo agrupounos no Manual de estilo de la lengua española (MELE); os de tipografía, biblioloxía e xornalismo quedan agrupados na terceira edición do Dicionario de bibliología y ciencias afines; os de ortografía e ortotipografía, en Ortografía e ortotipografía del español actual, e os de dúbidas da linguaxe, no Dicionario de usos y dudas del español actual.

 Autor de numerosas obras, de artigos e de conferencias pronunciadas, foi merecidamente recoñecido polo seu labor profesional.

 En 2005 foi nomeado socio de honra da Asociación Española de Tradutores, Correctores e Intérpretes (Asetrad).

 O 23 de abril de 2007, nun acto solemne, fóronlle entregadas a medalla, a placa e a insignia do Ateneo de Madrid. Martínez de Sousa asinou no libro de honra da institución.

 José Martínez de Sousa foi todo un valedor das letras hispanas. Descanse en paz.

Nota da Redacción: Esta información foi extraída da Wikipedia.